*İshalin en sık nedeni?

Rotavirüs, 3 yaş altı çocuklarda akut ishalin  ve ishale bağlı hastane yatışlarının en sık etkenidir.Her yıl 125 milyondan fazla ishal vakasından rotavirüs sorumlu tutulmaktadır.5 yaş altı çocuklarda görülen tüm ölümlerin %6 sına ve ishal ile seyreden enfeksiyonlara bağlı tüm ölümlerin % 25 ne rotavirüsün neden olduğu tahmin edimektedir.Dünyada  her yıl 500.000 bin  çocuğun ölümüne ve 2 milyonu aşkın hastane yatışına neden olmaktadır.

*Ne şekilde bulaşır?

Rotavirüs ishalin ortaya çıkmasından önceki günlerde de dışkıda bol miktarda bulunur ve semptomların ortaya çıkışından 10-12 gün sonraya kadar saptanabilir. Bulaşma , virüsü taşıyanın dışkısı ile bulaşmış olan ellerle,yiyeceklerle,suyla  ağız yoluyla (fekal-oral) , enfekte kişilerle temas sonucu  alınması ile olur. Solunum hatta diğer vücut sıvıları yoluyla da bulaşabilir.Virüs ellerde saatlerce, katı yüzeylerde günlerce, dışkıda 1 hafta canlı kalabilir. İnsandan insana   yemek ,su ve bulaşmış yere dokunmakla bulaşır.

Çok az miktarda virüs ile enfekte olunabilir.

    * Etkileri nelerdir?

Virüsler incebarsağı enfekte ederek sindirim,emilim işlemlerini yapan hücreleri etkilerler.Barsakta su ve karbonhidrat emilimi bozulur.Klinik olarak hastalık ateş,kusma ile başlar.1-3 gün sürer,sık ve sulu ishal bunu izler,ishal 5-7 gün devam eder.Süt çocuklarında sıvı kaybı gelişebilir.

   *Kimlerde görülür?

Rotavirüs enfeksiyonları tüm dünyada yaygındır.Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde sosyoekonomik ayırım olmaksızın ilk 5 yılda çocuklarda görülür.Bütün dünyada bebeklerdeki ishallerin %10-20 si Rotavirüse bağlıdır.Ülkemizde bu oran %16.6 olarak bulunmuştur.Sıvı kaybı-dehidratasyonla seyreden ağır diyare ve kusma nedeniyle hastaneye yatışlarda ilk sırada yer almaktadır. Ülkemizde genellikle kış aylarında en sık olarak Aralık ayında görülür. Hemen her çocuk 3 yaşına kadar enfekte olur.Yenidoğan  ve 3 ayın altındaki bebekler anneden geçen antikorlar ile enfeksiyondan korunurlar.İlk enfeksiyon 3-36 aylık bebeklerde görülür ve ishal, kusma ve sıvı kaybı ile ağır bir seyir gösterebilir. Tekrar enfekte olma sıktır ve ilk enfeksiyona göre daha hafif olma eğilimindedir. Sütçocukları genelde 1-3 rotavirüs enfeksiyonundan sonra immün olur, önceden geçirilmiş enfeksiyonlar daha sonra orta ve ciddi ishale karşı koruma sağlar.

   * Nasıl anlaşılır?

Tanı , klinik olarak ve labratuvarda dışkıda rotavirüs antijeni tetkiki ile  konur. Dışkıda iltihap hücresi ve kan yoktur.

   * Nasıl tedavi edilir?

Tedavinin başlıca amacı dehidratasyon-sıvı kaybını önlemek ve oluşursa sıvı kaybının yerine konulmasıdır.İlaç tedavisi yoktur. Başlangıçta evde sıvı ve tuz kayıplarını karşılamak için elma,pirinç suyu,ayran gibi sıvılar verilir.Anne sütü alan bebekler sık emzirilir.Ek gıda alan bebekler az ve sık olarak yoğurt, patates püresi,pirinç lapası muz püresi gibi besinlerle beslenir.Şeker ve tuz solüsyonlarının (ORS) doktor tavsiyesine göre verilmesi sıvı kaybını dengelemede yardımcı olur.Sıvı kaybı orta veya ağır derecede ise vücuttaki sıvı tuz oranının normal düzeye getirilmesi için hastanede serum tedavisi gerekir.

   * Korunma yolları nelerdir?

Genel hijyen önlemleri bulaşmayı azaltır.Kreşlerde salgınları önlemek için yüzeylerin sabun suyla yıkanıp %70 etanol çözeltisi ile silinmesi hastalığın bulaşmasının sınırlandırılmasına yardımcı olur.Hasta çocukların diğer çocuklarla teması engellenmelidir.Rotavirüsün neden olduğu ishal, temizlik koşullarından bağımsız olarak ve gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde benzer sıklıkta görülür.Virüs ortamda aylarca yaşayabilir. Bu nedenle rotavirüs ishalinin önlenmesinde tek yöntem  rotavirüs aşılamasıdır.

    *Anne ve babaların dikkat etmeleri gereken noktalar nelerdir?

İshalin durdurulması amaçlı ilaçlar kullanılmamalıdır.Eğer ağızdan sıvı kaybı karşılanamıyorsa,  dilin ve ağzın kuruması, kalp hızının artması, hızlı solunum gibi dehidratasyon belirtileri varsa hastanede serum tedavisi gerekir.

   * Rotavirüs aşısı :

1990 ların sonlarına doğru ABD de bu virüse karşı aşı geliştirilmiş,bu aşı daha sonra ulusal aşı programına alınmış ancak barsak tıkanmasına yol açtığı ortaya konduktan sonra kullanımdan çekilmiştir.

Daha sonra 2 yeni aşı ile çalışmalar yapıldı. Bu aşıların etkinliği ve güvenirliği yaklaşık 130.000 bebekte yapılan geniş çalışmalarla değerlendirildi.Bu çalışmanın sonuçları her 2 yeni rotavirüs aşısının ishale ,özellikle ciddi ishale karşı etkin ve güvenli bir korunma sağladığını gösterdi.Aşı hastalığa neden olan 5 rotavirüs tipini kapsıyor.Aşının ilk dozuna bebek 6-12 haftalıkken başlanır.Sonraki dozlar 4-10 hafta ara ile 2 veya 3 doz halinde ağız yoluyla uygulanır.6 aylık olmadan aşılamanın bitirilmiş olması gerekiyor.Diğer aşılarla birlikte uygulanabilir.

   * Korunmak için aşı yaptırmak gereklimidir?

Korunmak için aşı gereklidir. Yapılan çalışmalarda rotavirüs aşılarının rotavirüs vakalarını %74, ağır vakaları %98 ve hastane yatışlarını %96 azalttığı görülmüştür.5 yaş altı çocuklarda ölüm oranının 2/3 oranında azaltılması mümkün olacaktır.

    *Aşı ne zamandan beri uygulanmaktadır?

2 farklı firma tarafından üretilen ağız yoluyla kullanılan bu aşılar ABD ilaç denetleme kurumu (FDA) ve Avrupa ilaç dairesi tarafından 2006 yılında onaylanmıştır ve 35 den fazla ülkede lisans alarak kullanıma girmeye başlamıştır.Ülkemizde 2007 yılında kullanılmaya başlanmıştır.